Program Prewencji Pierwotnej w skali kraju
Zdefiniowanie problemu/określenie potrzeby
Choroby określane mianem „nowotwory złośliwe” stanowią istotny problem z punktu widzenia zdrowia publicznego, gdyż ponad połowa osób dotkniętych rakiem umiera wskutek choroby. Pojęcie „zwalczania raka” stworzono, aby można było rozwiązywać ten problem na różnych etapach jego ewolucji. Dwie oczywiste drogi zapobiegania zgonom z powodu nowotworów złośliwych to poszukiwanie nowych metod leczenia różnych postaci tej choroby oraz poszukiwanie sposób na powstrzymanie rozwoju raka, zanim wystąpią objawy kliniczne. Obecnie profilaktyka raka polega na ustalaniu przyczyn występowania nowotworów złośliwych (determinant ryzyka) spośród czynników (czynników ryzyka), których związek z rozwojem choroby nowotworowej wykazały badania epidemiologiczne. Unikanie ekspozycji na determinanty ryzyka ma przynieść w rezultacie mniejsze zagrożenie rakiem. Dotychczasowe działania prowadzone w ramach profilaktyki chorób nowotworowych pozwalają twierdzić, że najbardziej efektywnym sposobem wywierania wpływu na postawy zdrowotne populacji jest oddziaływanie za pomocą prostych, jednoznacznych przekazów docierających z wielu skoordynowanych źródeł poparte autorytetem nauki.
Uzasadnienie
Dowody na to, że zachorowaniu na raka da się zapobiec, są niepodważalne. W różnych populacjach na całym świecie notuje się różną częstość występowania różnych postaci nowotworów złośliwych. Poziom zachorowań zmienia się w czasie, według pewnych prawidłowości. Wśród grup emigrantów szybko przestaje się obserwować zachorowania na raka charakterystyczne dla mieszkańców ich ojczyzn, a miejsce to zajmuje profil zachorowań właściwy nowemu miejscu zamieszkania, co niekiedy dokonuje się w ciągu jednego pokolenia. Co więcej, różne ryzyko zachorowania na raka obserwuje się w grupach należących do tej samej zbiorowości, ale prowadzących odmienny tryb życia. Program, poprzez który Polacy będą mieli szansę poznać czynniki zwiększające ryzyko zachorowania na nowotwory, to inwestycja, dzięki której w perspektywie czasu być może uda się uniknąć pewnej części zachorowań na raka.
Zapobieganie chorobom nowotworowym jest niezwykle ważne z uwagi na trudny proces leczenia tego schorzenia oraz utrudnienia w dostępie do wysokospecjalistycznych metod. Polskiemu społeczeństwu należy dostarczyć rzetelną wiedzę na temat rzeczywistych źródeł powstawania nowotworów oraz zakresu, w jakim styl życia wpływa na ryzyko nowotworu.
Leczenie nowotworów to jedna z najbardziej kosztownych, pracochłonnych i trudnych do przeprowadzenia z sukcesem procedur medycznych. Choroby nowotworowe mają także określone skutki społeczne. Program zapobiegania tym schorzeniom to najwłaściwsza metoda, aby przy pomocy zainwestowania stosunkowo niewielkich środków uniknąć w przyszłości ogromnych ekonomicznych i społecznych kosztów leczenia.
Zakres programu prewencji pierwotnej
W czerwcu 2003, na spotkaniu w Mediolanie, Unia Europejska przyjęła Europejski Kodeks Walki z Rakiem.
Do najważniejszych zaleceń Europejskiego Kodu Walki z Rakiem należą następujące wskazania:
- Nie pal tytoniu; jeśli palisz, zaprzestań palenia. Jeśli nie potrafisz przestać palić, nie pal w obecności niepalących.
- Kontroluj wagę, wystrzegaj się otyłości
- Codziennie zażywaj ruchu i uprawiaj ćwiczenia fizyczne
- Zwiększ ilość i różnorodność spożywanych każdego dnia warzyw i owoców; jedz co najmniej 5 porcji warzyw i owoców dziennie. Ogranicz spożycie tłumacze zwierzęcych
- Jeśli pijesz alkohol, piwo, wino lub napoje wysokoprocentowe alkoholowe, pij go umiarkowanie
- Unikaj nadmiernego nasłonecznienia. Chroń zwłaszcza dzieci i młodzież. Mając skłonność do oparzeń słonecznych, stosuj przez całe życie środki zapobiegawcze w postaci substancji czynnych
- Stosuj się ściśle do przepisów mających na celu ochronę przed narażeniem na znane substancje rakotwórcze występujące w miejscu pracy i środowisku. Przestrzegaj zaleceń krajowych ośrodków ochrony radiologicznej
Program na lata 2006-2015 w skali kraju
Pogram prewencji pierwotnej obejmować będzie działania zmierzające do wyeliminowania bądź ograniczenia środowiskowych czynników ryzyka związanych z:
1. paleniem tytoniu
2. piciem alkoholu
3. niewłaściwym odżywianiem, otyłością i brakiem aktywności fizycznej
4. zanieczyszczeniem czynnikami rakotwórczymi środowiska miejsca pracy i miejsca zamieszkania
5. czynnikami infekcyjnymi wynikającymi z zachowań (HPV, HBV, HCV, Hp)
6. ekspozycją słoneczna (czerniak skóry)
poprzez:
- edukację różnych środowisk: medycznych i innych grup społeczno-zawodowych (uczelnie medyczne, organizacje społeczne, dorośli, dzieci i młodzież i inne)
- działania interwencyjne
- działania legislacyjne (tytoń, wzbogacenie żywności witaminami, informacje o składzie na produktach żywnościowych; zagrożenia chemiczne, baza rekreacyjna – warunki dla aktywności fizycznej)
- monitorowanie stanu zagrożeń regionalnych w zakresie nowotworów złośliwych i czynników ryzyka
- monitorowanie skuteczności programów prewencyjnych (w tym także badania zmian świadomości, zachowań prozdrowotnych)
Oczekiwane rezultaty:
- Ujednolicenie programów profilaktyki nowotworowej w skali kraju zgodnie z polityką zdrowia publicznego Unii Europejskiej
- Upowszechnienie profilaktyki nowotworowej w programach prewencji chorób nowotworowych w kraju (programy dedykowane dla różnych grup społecznych)
- Poprawa stanu wiedzy społeczeństwa o etiologii i epidemiologii nowotworów złośliwych oraz działania profilaktyczne w tym zakresie
- Upowszechnienie kształcenia lekarzy w dziedzinie profilaktyki i leczenia chorób nowotworowych
- Upowszechnienie kształcenia lekarzy w dziedzinie profilaktyki i leczenia zespołu uzależnienia od tytoniu
- Poprawa skuteczności prowadzonych w Polsce programów profilaktyki nowotworowej.
Źródło: Zakład Epidemiologii i Prewencji Nowotworów, Centrum Onkologii – Instytut w Warszawie
