W przypadku raka piersi celem badań przesiewowych jest wykrycie zmian we wczesnej fazie rozwoju, w której skuteczność leczenia jest najwyższa. Badania przesiewowe oparte na mammografii mogą zmniejszyć umieralność z powodu raka piersi średnio o 25% u kobiet w wieku 50-69 lat oraz nawet o 40-45% w grupie wiekowej 40-69 lat.
Panie mogą zgłosić się na bezpłatne badanie, o ile w ciągu ostatnich 24 miesięcy nie miały wykonanej mammografii oraz nie chorowały nigdy na raka piersi. Częściej, bo raz w roku przeprowadza się badanie kobiet, u których w rodzinie wystąpił rak piersi oraz kobiet, u których stwierdzono mutację w obrębie genów BRCA1 i/lub BRCA2).
Zdjęć mammograficznych nie należy się bać, dawka promieniowania podczas badania mammograficznego porównywalna jest z promieniowaniem jakie występuje w samolocie lub podczas RTG zęba.
Jak przygotować się do badania?
W dniu badania nie zaleca się stosowania dezodorantu ani pudru. Gdyż środki te mogą spowodować zmiany obrazu mammograficznego a także konieczność wykonania ponownego badania. Wato ubrać wygodną i luźną odzież, taką, którą można szybko i łatwo zdjąć (do badania trzeba będzie rozebrać się do pasa) oraz zrezygnować z wszelkich ozdób i biżuterii (na szyi i w uszach). Termin badania powinien przypadać najlepiej kilka dni po miesiączce, kiedy piersi są mniej wrażliwe na dotyk, a kobieta nie odczuwa dyskomfortu podczas badania.
Jak przebiega badanie?
Niektóre ośrodki wykonują badania tylko po wcześniejszej rejestracji telefonicznej, dlatego aby uniknąć rozczarowania, warto przed udaniem się na badanie zadzwonić do rejestracji wybranego ośrodka. Rejestratorka po zweryfikowaniu danych (potrzebny będzie numer PESEL oraz książeczka ubezpieczeniowa) dokona ustalenia dogodnego terminu badania. Zgłaszając się na badanie warto zabrać ze sobą zdjęcia mammograficzne z poprzedniego badania, co pozwoli na szybkie porównanie z obecnymi zdjęciami.
Przed badaniem mammograficznym Pani zostanie poproszona o wypełnienie formularza z kilkunastoma pytaniami dotyczącymi ogólnego stanu zdrowia a zwłaszcza piersi, zaobserwowanych niepokojących objawów i zdarzeń a także zagrożeń, (dlatego warto pamiętać o zabraniu okularów do czytania). W razie jakichkolwiek wątpliwości, co do wypełnienia formularza, Panie w RECEPCJI są zobowiązane do udzielenia wszelkiej pomocy. Wszelkie, dane stanowią tajemnicę lekarską.
Podczas badania mammograficznego pierś kobiety pozostaje unieruchomiona płytką uciskową w celu zmniejszenia dawki promieniowania rentgenowskiego oraz uzyskania wyraźnego obrazu gruczołów piersiowych. Podczas badania, które trwa kilka minut niektóre kobiety odczuwają ucisk płytki jako nieprzyjemny lub bolesny, dlatego też u kobiet miesiączkujących zaleca się wykonywanie tego badania kilka dni po miesiączce (około 10 dnia cyklu miesięcznego), kiedy piersi są mniej wrażliwe na dotyk. Ucisk ten, pomimo, iż nie jest przyjemny nie stanowi żadnego zagrożenia dla zdrowia.
Czy mammografię można wykonać w przypadku małych piersi?
W badaniu mammograficznym małe piersi nie stanowią żadnego problemu. W przypadku piersi obfitych wykonanie zdjęć może trwać nieco dłużej, gdyż należy zapewnić optymalne ułożenie piersi pomiędzy płytką uciskową a stolikiem mammografu.
Kiedy i jak wydawany jest wynik?
Wyniki badania mammograficznego powinny być gotowe najpóźniej w ciągu trzech tygodni. Najczęściej wyniki są do odebrania bezpośrednio w ośrodku, w którym zostały wykonane, niektóre ośrodki (w tym część ośrodków realizujących badania w mammobusach) wysyłają wyniki pocztą. Dlatego po wykonaniu zdjęcia warto zapytać, kiedy i w jaki sposób nastąpi przekazanie wyników badania.
Czy wynik badania mammograficznego jest pewny?
Mammografia pomimo, iż jest obecnie najlepszą metodą wczesnego wykrywania raka piersi, nie jest badaniem dającym 100% pewność. W chwili obecnej pozwala wykryć ponad 90% wczesnych nowotworów. Niestety pewien odsetek nowotworów stanowią rzadkie odmiany, które bardzo trudno zaobserwować na zdjęciu rentgenowskim, ponieważ nie dają typowych obrazów radiologicznych. Dlatego też kobieta, która chce mieć pewność diagnozy poza regularnym zgłaszaniem się na badania mammograficzne powinna raz w miesiącu przeprowadzać samobadanie piersi (instruktaż samobadania znajduje się na stronie www.wco.pl/wok) oraz raz w roku zgłaszać się na badanie palpacyjne do onkologa, ginekologa lub chirurga onkologa.
Należy także podkreślić, iż duże znaczenie w postawieniu prawidłowego rozpoznania ma połączenie wiedzy radiologa z dobrej jakości zdjęciem wykonanym przez doświadczonego technika na mammografie wysokiej jakości. Dlatego też w skryningu mogą pracować wyłącznie lekarze posiadający odpowiednie szkolenia, każde zdjęcie ocenia dwóch lekarzy, a ośrodki realizujące badania poddawane są regularnym kontrolom zarówno przez Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnegojaki i Narodowego Funduszu Zdrowia a także Wojewódzkich Ośrodków Koordynujących Populacyjny Program Wczesnego Wykrywania Raka Piersi.
Jakie informacje zawiera wynik?
Wynik może być „negatywny” co oznacza, że w obrazie mammograficznym nie wykryto zmian o charakterze złośliwym. Wynik, jaki otrzymują kobiety po mammografii jest krótki i poza stwierdzeniem o braku podejrzanych zmian zawiera informacje o przybliżonej dacie, kiedy warto zgłosić się na ponowne badanie. Należy zaznaczyć, że zgodnie z wymogami Ustawy o Zakładach Opieki Zdrowotnej - zdjęcia rentgenowskie pozostają w archiwum ośrodka który wykonał badanie przez 10 lat. W razie potrzeby - wydane są na wniosek kobiety.
U ok. 5% kobiet postawienie ostatecznej diagnozy wymaga dalszej diagnostyki. Wtedy na wyniku, jaki otrzymuje kobieta pojawia się informacja o potrzebie uzupełnienia badań wraz ze skierowaniem oraz adresem ośrodka, gdzie potrzebne badania można wykonać.
Co się dzieje w etapie pogłębionym?
Około 5 na 100 kobiet, u których wykonano badanie mammograficzne jest zapraszanych do dalszej diagnostyki. U większości z nich dodatkowe badania (w zależności od decyzji lekarza może to być zdjęcie mammograficzne tzw. celowane, USG, badanie fizykalne, biopsja aspiracyjna cienkoigłowa lub gruboigłowa) nie wykazują żadnych zmian nowotworowych. Raki piersi wykrywa się średnio u 5 na 1000 przebadanych w skryningu kobiet. W takim przypadku kobieta zostaje natychmiast skierowana na leczenie do specjalistycznego ośrodka.
A jeśli potrzebne będzie leczenie?
Jeśli w wyniku badań dodatkowych zostaje wykryta
zmiana nowotworowa – kobieta otrzymuje skierowanie do ośrodka w którym grupa wysoko wykwalifikowanych specjalistów zajmie się jej leczeniem. W Polsce działa już wiele, tzw. ośrodków specjalistycznego leczenia raka piersi. Tam w oparciu o wytyczne europejskie zespół specjalistów w skład których wchodzi: onkolog kliniczny, chirurg onkolog,
radiolog, radioterapeuta, patolog, psycholog kliniczny, statystyk, specjalnie wykształcona pielęgniarka, którzy podczas cotygodniowych zebrań ustalają indywidualnie dla każdej chorej optymalne leczenie.
Gdzie można znaleźć więcej informacji?
W przypadku pytań dotyczących programu profilaktyki raka piersi prosimy o kontakt z Wojewódzkim Ośrodkiem Koordynującym Populacyjny Program Wczesnego Wykrywania Raka Piersi działającym w strukturach Wielkopolskiego Centrum Onkologii, ul. Garbary 15, 61-866 Poznań, pokój numer D009, telefon 061 8850 915 lub odwiedzenie naszej strony internetowej www.wco.pl/wok
